 |
|||
|
on hell and revolution  unheimliches © stefan beyst |
peter sloterdijk review of 'anger and time'* |
|
|
|
untimely explorations in the caverns of the postmodern soul |
my grandfather made
bricks
my father made bricks
i make bricks too
but where is my house?
amarcord fellini
('The Accursed Share')
INTRODUCTION
A review of a book of Sloterdijk: no sinecure. His strength - writing
essays - Zijn grote
sterkte - het schrijven van essays - plays tricks on him as soon as it
comes to write a book, let alone a trilogy: no clearly formulated and
systematically exposed statements, rather a rhizome of insights inspired
by ever new interpretations of a central metaphor.
That kept me from writing something about him. But when I read 'Anger
and time', I immediately realised that here, in a not all too voluminous
work, a series of central problems are misunderstood in an exemplary way. My
decision was prompt: I could not leave this book unrelieved.
Laat me meteen de stier bij de horens vatten.
THYMOS
Sloterdijk wants to restore anger - 'thymos'. Or rather: 'thymotic
feelings'. Because we are dealing with ab broad array, that comprises,
next to anger itself, also pride, courage, firmness, ambition,
self-confidence and honour. But also the feelings of indignation, the
desire for justice, revenge, yes even shame, self-reproach, hate,
misanthropy and resentment (p. 22, 23, 31,296, 276). Sloterdijk has his
problems with the latter feelings, since he primarily thinks of the
virtues of the male warrior, as is apparent from his ode to Achilles,
with which his book begins (p. 13).
There is little doubt that Sloterdijk conceived 'Anger an time' as a
world historic overview of the vicissitudes of thymos, in the vein of
Nietzsche's 'On the Genealogy of Morality' (1887) or of Bruno Snell's:
'The discovery of the Mind' (1946). Let us attempt to reconstruct his
story as follows:
The primeval state of thymotic feelings is embodied in the figure of the
warrior Achilles. The heroic-military anger - we cannot but be reminded
of 'Das Wüten der blonden germanischen Bestie' in Nietzsche's 'Genealogy
of Morality' - is increasingly domesticated (p. 34), first timidly in
the Greek cities (Plato's steer wagenmenner, see below), but soon far
more radically in the Stoical rejection of anger with the de ambtenaren
in the imperial administration (think of Seneca's 'de Ira')(p. 34), The
counterpart of this Greek 'woedeverwerkingssysteem' is the Jewish
variant, which culminates in the idea of a socialist world revolution.
In this model, anger is first relegated to a god who gradually takes the
rol of a revenging judge, (governing, judging) not only his own people,
but above all its enemies. During the Babylonian exile and under the
Hellenistic and Roman (occupation), the revenge is postponed to the end
of times: the Last Judgment - the Dies Irae, day of wrath - when human
anger, concentrated in God, can finally be eased (p. 137). The
banishment of anger from earthly life is lifted in modern times (p. 28),
when the citizens (burgers) in the cities take the place of serfs, monks
and vassals. After the advent of the cities, it is the nation state that
sparks a restoration of the 'the advent of the nation state is new
incentive 'herwaardering van prestatieaffecten' (p. 27). One thing and
another come to its apogee during the Enlightenment that leads to a cult
of excessive revenge (appease), that is no longer postponed to the Last
Judgment, but is to be (anger) assuaged here and now (p. 67). The role
of God as the bearer of anger is taken over by the revolutionary. A
first major event, the French Revolution, is followed by the Russian
Revolution and fascism in the twentieth century. With the fall of the
Berlin Wall, the fate of these 'movements of resentment' has been
sealed. A third phase has come of age; that of modest reforms on the
base of liberal democracy. But, not otherwise than the West after the
victory over Hitler, also the former East Block seems to have come under
te spell of greed ('eroticism' as we will see immediately). That move
set in early in modern times, but comes to an apogee with the
development of capitalism. To escape from such nadir of the
thymotic cycle, we need a thymotic revolution: a new culture of
ambition, a cult of a meritocracyD.
Befory proceding in a second part to a closer examination of this
vision on history, we concentrate on Sloterdijk's antecedents in a first
part.
(The Day of Judgment)
AWAY WITH GRAND NARRATIVES
One might wonder what Sloterdijk has with anger, that he devotes an
entire book to the subject? That becomes immediately clear as soon as we
learn that 'thymos' is the counterpart of 'eros. To Sloterdijk, Eros is
the 'desire for objects that fail us' (p. 25) - met name: sexual
partners and consumer goods. Erotic is not only Freud's libido, but also
Marx' greed: two authors who, according to Sloterdijk, have thoroughly
determined - if not spoilt - the climate of the past century.
Zo zou de psychoanalyse van Sigmund Freud alleen oog hebben gehad voor
de 'eros' in de mens, terwijl ze - in het voetspoor van de Christelijke
veroordeling van de hoogmoed (superbia) (p. 25) - de 'thymos' verdacht
maakte als narcisme. Voor Sloterdijk moet de infantiele verslaafde aan
seks en geld plaatsmaken voor de volwassen strijder, de ambitieuze
persoonlijkheid (p.23): Achilles, veeleer dan de krachteloze Narcissus
en Oedipus. Los van het feit dat Sloterdijks weergave van de theorie van
Freud niet zou misstaan in een of ander boulevardblad, is het maar de
vraag of Achilles ons meer over de menselijke ziel onthult dan Narcissus
en Oedipus, laat staan dan de toch wat meer indrukwekkende vader van
Oedipus: de mythische oervader die zijn zonen castreerde en zijn
dochters monopoliseerde - een figuur die Sloterdijk niet schijnt te
kennen. In een boek dat de Russische Revolutie als hoofdonderwerp heeft,
mag dit toch wel de nodige verbazing wekken. Want het is precies naar
aanleiding van die revolutie - ingeluid door de moord op de Tsaar - dat
Freud het verhaal introduceerde van de oervadermoord door de horde van
opstandige zonen om er zijn 'psychopolitieke geschiedenis' van de
mensheid aan op te hangen.
Maar het is niet zozeer Sigmund Freud die het moet ontgelden in 'Zorn
und Zeit', dan wel Karl Marx. Waar Freud vandaag alleen maar
ongeloofwaardig is, heet het over Marx onomwonden: 'Afgezien van enkele
nog citeerbare passages zijn de geschriften van de marxistisch
klassieken heden ten dage praktisch onleesbaar geworden voor mensen met
eigentijdse intellectuele, morele en esthetische reflexen' (p. 88). De 'marxistische
klassieken' - zeg maar de 'Parijse manuscripten' of 'Het kapitaal' -
worden op één hoop gegooid met de 'communistische' praktijk die ermee
werd gelegitimeerd - alsof men met Heidegger zou kunnen afrekenen door
te herinneren aan zijn betrokkenheid bij het nationaalsocialisme. Men
zou met heimwee terugdenken naar de tijden van Hayek, von Mises en
Popper, toen er nog met redelijke en vaak ter zake doende argumenten
tegen Marx werd ingegaan.
.
Het derde grote verhaal - de evolutietheorie van Darwin - ontbreekt. Dat
mag alweer verwondering wekken: de evolutietheorie werd gebruikt ter
legitimatie van Imperialisme en fascisme, en, sedert de actualisering ervan
door Trivers - die populair is geworden door figuren als Wilson en
Dawkins - ook nog van het neoliberalisme, de economische prelude op de
politieke val van de Berlijnse muur. Het stilzwijgen van Sloterdijk valt
des te meer op omdat talloze echo's van het Darwinisme weerklinken in
zijn werk. Dat geldt al voor zijn speculaties over eugenetica in 'De
mensentuin' (naar Desmond Morris' 'The Human Zoo), waar de eugenetica op
overigens erg verouderde - pastorale - wijze wordt benaderd, net zoals
bij Plato en Hitler. Afgezien daarvan is de evolutieleer voor Sloterdijk
niet meer dan een aanleiding voor Sloterdijks geliefde metaforen:
warmbloedigheid als vorm van vrijheid (p.31), en wraak als een soort van
wondheling (p. 65).
Nog merkwaardiger is ten slotte het stilzwijgen over een laatste grote
verhaal - het enige overigens dat het beter doet dan ooit: dat van de
vrije markt van Adam Smith en zijn hedendaagse vertegenwoordigers. Even
recapituleren met het oog op wat volgt. In de 'Wealth of Nations' (1776)
beschrijft Adam Smith de ontwikkeling van een steeds omvangrijker,
steeds minder overzichtelijk netwerk van ruilrelaties tussen een
groeiend aantal steeds meer gespecialiseerde en almaar productiever
producenten. Allen streven ze alleen maar hun eigenbelang na, maar,
gestuurd door de wet van vraag en aanbod - de Invisible Hand -
bevredigen ze elkaar niettemin steeds beter en efficiënter - scheppen ze
de 'Wealth of Nations'. Het model van Adam Smith was - na de toepassing
ervan op de leer op de bevolkingstoemane door Thomas Malthus in zijn
'The Pinciple of Population' (1798 and 1826) - een belangrijke impuls
voor de ontwikkeling van Darwins evolutieleer. Zoals Adam Smith toonde
hoe het nastreven van eigenbelang onbedoeld de coördinatie tussen een
toenemend aantal toenemend gespecialiseerde producenten stuurt en
daarmee de Wealth of Nations produceert, zo toonde Darwin in 1859 'The
origin of species' (1859) aan hoe mutatie en selectie even onbedoeld de
evolutie voortstuwen en daarbij de mens produceerden.
Pas hieronder zal duidelijk worden waaraan dit stilzwijgen is te danken
- en welke tol er voor is betaald.
© Stefan Beyst,
March 2008
Reactions:
beyst.stefan@gmail.com
see also:
stefan beyst on contemporary artists
stay informed of new texts: mailing list
|
|